Məzmuna keç
OrujovAI
AZRU

Dərs kitabxanası

Biologiya

DİM-in 2027 proqramı üzrə 4 bölmə, 82 mövzu. 43 dərs hazırdır, qalan mövzular üzərində işləyirik.

  • Qəbul, II mərhələ

Bitkilər aləmi

18/18
  1. Canlı orqanizmləri öyrənən elmlər və canlıların əsas xüsusiyyətləriBiologiyanın əsas sahələrini, hər elmin nəyi öyrəndiyini, tədqiqat üsullarını və canlıları cansız təbiətdən fərqləndirən xüsusiyyətləri öyrənin.
  2. Bitkilərin hüceyrəvi quruluşuBiologiyanın tədqiqat üsulları, lupa və mikroskop, bitki hüceyrəsinin quruluşu, plastidlər, hüceyrənin bölünməsi və bitki toxumaları: izah və testlər.
  3. Bitkilərin vegetativ orqanları: kök, zoğ və yarpaqKökün zonaları və funksiyaları, zoğ və tumurcuq, gövdənin quruluşu, yarpaq, fotosintez, transpirasiya, vegetativ çoxalma və orqanların şəkildəyişmələri.
  4. Bitkilərin generativ orqanları: çiçək, meyvə və toxumÇiçəyin quruluşu və növləri, çiçək qrupları, tozlanma, ikiqat mayalanma, meyvələrin təsnifatı, toxumun quruluşu, cücərmə şəraiti və əkilmə dərinliyi.
  5. Bitkilər və ətraf mühit: ekoloji amillər, təbii birliklər, bitkilərin mühafizəsiBitkilərin yayılmasını, ekoloji amillərə uyğunlaşmasını, təbii birlikləri, bitkilərin mühafizəsini, mədəni və dərman bitkilərinin əhəmiyyətini öyrənin.
  6. Canlıların təsnifatıCanlıların təsnifatı, taksonomik kateqoriyalar (növ, cins, fəsilə, sıra, sinif, şöbə, aləm, domen) və ikili adlandırma sistemi haqqında öyrənəcəksiniz.
  7. YosunlarYosunların quruluşu, çoxalması və əhəmiyyəti. Yaşıl, qonur və qırmızı yosunların xüsusiyyətləri. Xlamidomonada, ulotriks və laminariyanın həyat tərzi.
  8. MamırlarMamırların ümumi əlamətləri, çoxalması və inkişafı. Yaşıl quşmamırı və sfaqnum mamırının quruluşu, onların təbiətdə və insan həyatında əhəmiyyəti.
  9. QıjıkimilərQıjıkimilərin ümumi xüsusiyyətləri, qıjı, qatırquyruğu və plaunların quruluşu, çoxalması, təbiətdə və insan həyatında əhəmiyyəti.
  10. Çılpaqtoxumlular şöbəsiÇılpaqtoxumluların ümumi xüsusiyyətləri, Şam və Küknar ağaclarının quruluşu, çoxalması. Çılpaqtoxumluların təbiətdə və xalq təsərrüfatında əhəmiyyəti.
  11. Xaççiçəklilər (Kələmkimilər) fəsiləsiXaççiçəklilər fəsiləsinin ümumi əlamətləri, yarpaq, kök, çiçək və meyvəsinin quruluşu. Kənd təsərrüfatı və dərman bitkiləri, onların əhəmiyyəti.
  12. Gülçiçəklilər fəsiləsiGülçiçəklilər fəsiləsinin ümumi əlamətləri, çiçək düsturu, həyat formaları, çiçək qrupları və meyvə tipləri, nümayəndələrinin xüsusiyyətləri.
  13. Paxlalılar (Kəpənəkçiçəklilər) fəsiləsiPaxlalılar (kəpənəkçiçəklilər) fəsiləsinin ümumi əlamətləri, çiçək düsturu, kök fırları, nümayəndələri və onların təbiətdəki, təsərrüfatdakı əhəmiyyəti.
  14. Badımcançiçəklilər fəsiləsiBadımcançiçəklilər fəsiləsinin ümumi əlamətləri, çiçək formulu, meyvə tipləri, mədəni və yabanı nümayəndələrinin xüsusiyyətləri ilə tanış olacaqsınız.
  15. Mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsiMürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinin ümumi xarakteristikası, səbət çiçək qrupu, çiçək tipləri və formulu, nümayəndələri və onların təbiətdəki əhəmiyyəti.
  16. Taxıllar fəsiləsiTaxıllar fəsiləsinin ümumi əlamətləri, gövdə və yarpaqlarının xüsusiyyətləri, çiçək düsturu, dən meyvələri və əsas nümayəndələri haqqında öyrənin.
  17. Zanbaqlar fəsiləsiZanbaqlar fəsiləsinin ümumi xarakteristikası, quruluşu, çoxalması, nümayəndələri və onların təbiətdə, insan həyatında əhəmiyyəti haqqında məlumat.
  18. Bakteriyalar, göbələklər, şibyələrBakteriyaların, göbələklərin və şibyələrin quruluşu, çoxalması, təbiətdə və insan həyatında rolu. Xəstəliktörədən növlər və onlarla mübarizə tədbirləri.

Heyvanlar aləmi

15/36
  1. Heyvanların təbiətdə və insan həyatında əhəmiyyəti, toxumaları və təsnifatıHeyvanların təbiətdə və insan üçün rolunu, bitkilərlə oxşar və fərqli cəhətlərini, toxuma və orqan sistemlərini, heyvanlar aləminin təsnifatını öyrənin.
  2. Birhüceyrəlilər yarımaləmiBirhüceyrəli heyvanların hərəkəti, qidalanması, ifrazatı, çoxalması, əsas tipləri və törətdikləri xəstəliklər: amöb, evqlena, infuzor, plazmodi.
  3. Sarkomastiqoforlar tipi: sarkodinlər və qamçılılarSarkomastiqoforlar tipinin əlamətləri və təsnifatı: sarkodinlər və qamçılılar siniflərinin hərəkəti, qidalanması, çoxalması və əsas nümayəndələri.
  4. Sarkodinlər sinfi: adi amöb və dizenteriya amöbüAdi amöbün quruluşu, qidalanması, ifrazatı, çoxalması və sistalaşması, dizenteriya amöbünə yoluxma yolları və onun qarşısının alınması.
  5. Qamçılılar sinfi: yaşıl evqlena və volvoksYaşıl evqlenanın quruluşu, qarışıq qidalanması, tənəffüsü, ifrazatı, çoxalması və qıcığa cavabı, volvoks koloniyasının xüsusiyyətləri.
  6. Sporlular tipiSporlular tipinin ümumi xüsusiyyətləri, parazit həyat tərzi və malyariya parazitinin insan və ağcaqanad orqanizmindəki inkişaf dövrü.
  7. İnfuzorlar tipiİnfuzorların (infuzor-tərliyin) quruluşu, həyat tərzi, qidalanması, ifrazatı, çoxalması (qeyri-cinsi və cinsi – konyuqasiya), əhəmiyyəti.
  8. Bağırsaqboşluqlular tipiBağırsaqboşluqluların ümumi xarakteristikası, polip və meduza formaları, hidroidlər, meduzalar və mərcan polipləri sinifləri, əhəmiyyəti.
  9. Hidrozoalar sinfiHidrozoaların ümumi xüsusiyyətləri, bədən quruluşu, həyat dövrü, çoxalması və əsas nümayəndələri öyrənilir. DİM imtahanı üçün vacib məlumatlar.
  10. Yastı qurdlar tipiYastı qurdların ümumi xüsusiyyətləri, bədən quruluşu, kirpikli, sorucu və lentşəkilli qurdlar sinifləri, inkişaf dövrləri və insan üçün təhlükəsi.
  11. Kirpikli qurdlar sinfiKirpikli qurdların (Turbellaria) ümumi xüsusiyyətlərini, bədən quruluşunu, həyat tərzini, çoxalmasını və regenerasiya qabiliyyətini öyrənin.
  12. Sorucu qurdlar sinfi (Trematodlar)Sorucu qurdların ümumi xüsusiyyətləri, bədən quruluşu, həyat dövrü, inkişaf mərhələləri, əsas nümayəndələri və insan sağlamlığına təsiri haqqında öyrənin.
  13. Lentşəkilli qurdlar sinfiLentşəkilli qurdların quruluşu, həyat dövrü, insan orqanizmində parazitliyi və onlardan qorunma yolları haqqında öyrənin.
  14. Sap qurdlar tipi (Nematodlar)Sap qurdların ümumi xüsusiyyətləri, bədən quruluşu, askarid, bizquyruq və trixinella kimi parazit formaları və insan sağlamlığı üçün əhəmiyyəti.
  15. Əsl sap qurdlar sinfiƏsl sap qurdların (nematodların) ümumi xüsusiyyətləri, bədən quruluşu, həyat tərzi, parazit və sərbəstyaşayan növləri, inkişaf dövrləri və təbiətdə rolu.
Proqramın digər mövzuları (21)
  • Həlqəvi qurdlar tipi
  • Azqıllı qurdlar sinfi
  • Çoxqıllı qurdlar sinfi
  • Zəlilər sinfi
  • Molyusklar tipi
  • Qarınayaqlılar sinfi
  • İkitaylılar sinfi
  • Başıayaqlılar sinfi
  • Buğumayaqlılar tipi
  • Xərçəngkimilər sinfi
  • Hörümçəkkimilər sinfi
  • Həşəratlar sinfi
  • Xordalılar tipi
  • Başıxordalılar sinfi
  • Balıqlar
  • Qığırdaqlı balıqlar sinfi
  • Sümüklü balıqlar sinfi
  • Suda-quruda yaşayanlar sinfi
  • Sürünənlər sinfi
  • Quşlar sinfi
  • Məməlilər sinfi

İnsan və onun sağlamlığı

5/15
  1. İnsanı öyrənən elmlər: anatomiya, fiziologiya, psixologiya və gigiyenaAnatomiya, fiziologiya, psixologiya və gigiyenanın nəyi öyrəndiyini, onların tədqiqat üsullarını və bu elmlərin inkişafına töhfə vermiş alimləri öyrənin.
  2. İnsan orqanizmi ilə ümumi tanışlıqİnsan hüceyrəsinin quruluşu və kimyəvi tərkibi, dörd toxuma növü, bədən boşluqları, orqan sistemləri və orqanizmin daxili mühiti: izah və testlər.
  3. Sinir sistemi: neyron, refleks, onurğa beyni və baş beyinSinir sisteminin təkamülü və bölmələri, neyronun quruluşu, refleks qövsü, onurğa beyninin və baş beyin şöbələrinin funksiyaları, sinir xəstəlikləri.
  4. Endokrin sistem: daxili sekresiya vəziləri və hormonlarVəzilərin növlərini, hipofiz, qalxanabənzər, böyrəküstü, mədəaltı və digər vəzilərin hormonlarını, onların rolunu və endokrin xəstəlikləri öyrənin.
  5. Sümük sistemi: sümük toxuması, sümüklərin quruluşu və insan skeletiSümüyün kimyəvi tərkibini, borulu sümüyün quruluşunu, sümüyün necə böyüdüyünü, birləşmə növlərini və insan skeletinin şöbələrini öyrənin.
Proqramın digər mövzuları (10)
  • Əzələ sistemi
  • Qan-damar sistemi
  • Tənəffüs sistemi
  • Həzm sistemi
  • İfrazat sistemi
  • Cinsiyyət sistemi
  • Duyğu orqanları
  • Ali sinir fəaliyyəti
  • Ətraf mühit və orqanizm
  • Epidemiologiya

Ümumi biologiya

5/13
  1. Canlıların quruluş səviyyələriCanlı aləmin molekuldan biosferə qədər quruluş səviyyələri, hər səviyyənin vahidi və prosesləri, canlıların əsas xassələri: izah və testlər.
  2. Sitologiya: hüceyrə nəzəriyyəsi, orqanoidlər və viruslarHüceyrənin öyrənilmə tarixi, hüceyrə nəzəriyyəsi, membran, orqanoidlər, nüvə və nüvəcik, prokariot və eukariotlar, viruslar və virus xəstəlikləri.
  3. Hüceyrənin biokimyası: maddələr, ATF, zülal sintezi və fotosintezHüceyrənin qeyri-üzvi və üzvi maddələri, DNT və RNT, komplementarlıq, ATF, enerji mübadiləsi, zülal biosintezi, fotosintezin fazaları və xemosintez.
  4. Orqanizmlərin çoxalması və fərdi inkişafı: mitoz, meyoz, mayalanma, ontogenezHüceyrə tsiklini, mitoz və meyozun fazalarını, çoxalma formalarını, qametogenezi, mayalanmanı və ontogenezin mərhələlərini addım-addım öyrənin.
  5. Mikrobiologiya: mikroorqanizmlər, qidanın mikroflorası və infeksion prosesBakteriyaların quruluşunu, qidada faydalı və zərərli mikrobları, infeksiyanın yaranmasında mikrobun, orqanizmin və mühitin rolunu öyrənin.
Proqramın digər mövzuları (8)
  • Təkamül təlimi
  • Üzvi aləmin təkamülü
  • Həyatın yaranması və inkişafı
  • Genetika
  • Seleksiya
  • İnsanın tarixi inkişafı
  • Ekologiyanın əsasları
  • Biosfer