Faiz və nisbət məsələləri

Salam! Bu dərsdə faiz və nisbət məsələlərini həll edəcəyik. Bunlar həm imtahanda, həm də mağazada, bankda, hər yerdə qarşına çıxır.

Faiz nədir?

Faiz sadəcə yüzdə bir hissə deməkdir. Bir faiz sıfır tam yüzdə birə bərabərdir. Deməli on beş faiz sıfır tam yüzdə on beş, yüz faiz isə ədədin özüdür.

Üç əsas düstur

Bütün mövzu üç düsturdadır. Ədədin p faizini tapmaq üçün onu p-yə vurub yüzə bölürük. p faiz artırmaq üçün bir tam yüzdə p-yə vururuq. p faiz azaltmaq üçünsə bir çıx yüzdə p-yə vururuq.

Endirim: 800 ₼-lıq telefon

Telefon səkkiz yüz manatdır, on beş faiz endirim var. Əvvəlcə endirimi tapaq: səkkiz yüz vur on beş, bölünsün yüzə, yüz iyirmi manat. Qiymətdən çıxırıq: altı yüz səksən manat. Amma qısa yol da var. On beş faiz endirimdən sonra qiymətin səksən beş faizi qalır. Səkkiz yüzü birbaşa sıfır tam yüzdə səksən beşə vururuq və yenə altı yüz səksən alırıq.

Tələ: artım və azalma

İndi imtahanın ən sevdiyi tələ. Qiymət iyirmi faiz artır, sonra iyirmi faiz azalır. Çoxları elə bilir ki, qiymət yerinə qayıdır. Yoxlayaq: yüz manat, iyirmi faiz artım, yüz iyirmi olur. İndi yüz iyirminin iyirmi faizi azalır, doxsan altı qalır. Deməli qiymət dörd faiz ucuzlaşıb. Çünki ikinci faiz artıq yeni qiymətdən hesablanır.

Sənin növbən

İlk yoxlama. İki yüz əllinin on iki faizi neçədir? Cavabı seç.

Səhvi tap

Bu şagird tələyə düşüb. Həllinə diqqətlə bax və səhv olan sətrə toxun.

Əvvəlki qiyməti tap

Bu, tərsinə məsələdir. Məhsul iyirmi beş faiz bahalaşıb və indi beş yüz manatdır. Bahalaşmadan əvvəl qiyməti neçə idi?

Nisbət nədir?

İndi nisbətə keçək. İki bölü üç nisbəti o deməkdir ki, birinci kəmiyyət iki hissə, ikincisi üç hissədir. Bölgü məsələsində əvvəlcə hissələri toplayırıq, sonra bir hissənin nə qədər olduğunu tapırıq.

• 2 : 3: birinci 2 hissə, ikinci 3 hissə
• Hissələri topla: 2 + 3 = 5 hissə
• Bir hissəni tap: ümumi miqdarı 5-ə böl

Sinifdə oğlan və qızlar

Sinifdə altmış şagird var və oğlanların qızlara nisbəti iki bölü üçdür. Əvvəlcə hissələri toplayırıq: iki üstəgəl üç, beş hissə. Altmışı beşə bölürük: bir hissə on iki şagirddir. Oğlanlar iki hissə, yəni iyirmi dörd. Qızlar üç hissə, yəni otuz altı. Yoxlayaq: iyirmi dörd üstəgəl otuz altı, altmış edir.

Boşluqları doldur

Qısa təkrar. Boşluqlara uyğun ifadələri yaz.

Artıq bacarırsan

Əla! Artıq ədədin faizini tapa bilirsən. Artımı və azalmanı bir vurma əməli ilə edə bilirsən. Ardıcıl faiz tələsinə düşmürsən. Və nisbətə görə bölməyi bacarırsan.

• Ədədin faizini tapmaq
• Artım və azalma — bir vurma ilə
• Ardıcıl faiz tələsindən qaçmaq
• Nisbətə görə bölmək